Ryan Larkin, 31 Temmuz 1943’te Quebec’te ailesinin ortanca çocuğu olarak doğdu[1]. Kendisi bir animatör, sanatçı ve heykeltıraştı. Animasyonlarında kömür kalem çizimi, el ile çizim, mürekkep, renk yıkama (colour wash) gibi teknikler ve psikedelik görselleriyle tanınır.
Larkin, Montreal Güzel Sanatlar Müzesi’nin Sanat Okulu’nda Arthur Lismer’ın öğrencisi olarak eğitim aldı. Güzel Sanatlar Okulu’ndaki eğitimine devam etmesinin birçok nedeninden biri de hayranlık duyduğu ağabeyinin trajik ölümüne tanık olmasıyla da bağlantılı. Bu ölüm onun zihnini derinden etkiledi. Hayatı filtresiz yaşamak, her şeyi sonuna kadar deneyimlemek istedi; ancak bu durum aynı zamanda onu yıkıma sürükleyebilecek bazı eğilimlerin de habercisiydi. O yaşlarda bu durum, bir arkadaşıyla okulu bırakmak ve ardından otostop çekerek evden kaçmak[2] gibi “radikal” davranışlarda bulunmasına neden oldu; elbette bu uzun sürmedi.
Büyük bir potansiyele sahipti ve kısa sürede sınıf arkadaşlarını geride bıraktı. Kariyerinin kıvılcımları o dönemde çakmaya başladı. 1962 yılında National Film Board of Canada’da (NFB Canada) çalışmaya başladı[3]. Ödüllü animatör Norman McLaren’dan animasyon teknikleri öğrendi (bu yazıyı okuyanlara McLaren’ın Begone Dull Care, Neighbours ve Around is Around gibi bilinen eserlerine göz atmalarını tavsiye ederim).
Hayatına kısa bir ara verip, büyüleyici animasyon dünyasına daha yakından bakmak için filmografisine geçelim. Her şey 1965 yapımı Syrinx ile başladı. Üç dakikalık bu animasyon, Syrinx mitini konu alır.
Bu miti bilmeyenler için: Syrinx, birçok kez satirlerin dikkatini çeken güzel bir orman perisiydi. Vahşi doğa tanrıçası Artemis’e tapardı ve sonsuza dek bakire kalmaya yemin etmişti. Aşk tanrısı Pan tarafından kovalanınca bir nehir kıyısına kaçmış ve nehir perilerinden yardım istemişti. Cevap olarak, Tanrının hayal kırıklığıyla dolu nefesi üzerlerinden estiğinde ürkütücü bir ses çıkaran içi boş su kamışlarına dönüştürüldü.
Pan, kamışları özenle keser ve ilk pan flütünü yapar; bu enstrüman o günden sonra “syrinx” olarak anılır. Çeşitli kömür kalem eskizlerinin bir araya getirilmesiyle oluşturulan ve Debussy’nin solo flüt eseri olan Syrinx’in eşlik ettiği bu kısa film, izleyiciye düşsel ve büyüleyici bir his verir. İlk çalışmasıyla çeşitli ödüller kazandı[4][5]. Syrinx’ten önce The Ball Resolver in Antac adlı animasyonun ortak animatörlüğünü yapmıştı; bu nedenle o da bir başlangıç çalışması sayılabilir.
Bir yıl sonra, şehir yaşamını kasvetli ve tekdüze olarak betimlediği iki dakikalık Cityscape’i yaptı. 1968’de ise en bilindik eseri Walking’i görüyoruz. Bu film, 1970 yılında En İyi Kısa Film (Animasyon) dalında Akademi Ödülü’ne aday gösterildi[6]. İnsanlara dair gözlemleri ve her bireyin kendine özgü ayrıntıları başarıyla perdeye aktarılmıştır. Walking’de özellikle çizgi çizimi ve renk yıkama teknikleri dikkat çeker. Kısaca, insanların nasıl yürüdüğünü, adımlarına kattıkları karakteri gözlemler; her bireyin adımlarına uyum sağlayan bir şarkısı vardır.
Hayattayken tamamladığı son eseri, 1973’te Melbourne Uluslararası Film Festivali’nde Grand Prize’ı kazanan Street Musique oldu[7]. NFB tarafından Vancouver’daki bir sanat okuluna sekiz ay süreyle gönderildi ve gönderildiği yerde animasyon atölyeleri düzenledi[8]. Öğrencilerinin stüdyolarını tek tek dolaşarak onlara rehberlik etti; bunlardan biri de sokak müzisyenlerinden oluşan bir gruptu[9]. Bu grup, Larkin’in sözleriyle “Soyut imgelerim için harika bir odak noktası olacaklardı.”[10] diyerek filmin ilham kaynağı oldu. Bu filmde de çizgi çizimi, gölgelendirme ve suluboya gibi teknikler yeniden karşımıza çıkar.
Tüm şöhret ve başarının ardından, uyuşturucu ve alkol bağımlılığının kurbanı oldu ve bu evsiz kalmasına sebep oldu. Uzun süre Quebec’te evsizlere hizmet veren Old Brewery Mission’da yaşadı[11].
2004 yılında Chris Landreth’in 14 dakikalık animasyon belgeseli Ryan ile yeniden küçük bir kıvılcım yakaladı. Film, Chris Landreth ile Ryan Larkin arasındaki bir röportajın animasyon uyarlaması ve Larkin’in eski partneri ve çalışma arkadaşlarıyla yapılan röportajları da içeriyor. Filmin görsel efektleri benzersiz.
Kelimelere dökmek zor. Karakterler bozulmuş ve bedenlerinden kopmuş bir görünüme sahip; bu muhtemelen Landreth’in duyguyu görsel olarak aktarmak için “psikolojik gerçekçilik” yaklaşımını kullanmasına dayanıyor. Animasyonun bir kısmı, eğrilerin fiziksel özelliklerini modelleyen matematiksel denklemlere dayanarak oluşturulmuş ve ipliksi nesnelerin (örneğin filmde Chris Landreth’in karakterinin yüzüne sarılı renkli iplikler gibi) canlandırılmasında kullanılmıştır.
Bu filmle yeniden tanınmaya başladı ve yavaş yavaş teklifler aldı. Bunlardan biri de büyük olasılıkla evsiz olarak yaşadığı deneyimlere dolaylı biçimde dayanan son kısa filmi Spare Change. Ne yazık ki animasyonu tamamlayamadı; bu nedenle arkadaşı Laurie Gordon filmi tamamladı. Kısa filmi izlerken belirli bir noktada yönetmen değişikliğinin etkisi hissediliyor.
Larkin, 14 Şubat 2007’de Quebec, Saint-Hyacinthe’te akciğer kanserinin beynine yayılması sonucu hayatını kaybetti[12] .
Gerçekten ilginç ve benzersiz bir insandı. Filmografisini izlemek, tanık olunabilecek en büyüleyici deneyimlerden biri. Kendi alanında uzun süren bir yankısı yok ama filmlerini izlediğinizde unutulmaz bir isim olması gerektiğini anlıyorsunuz.
Kaynakça:
[1]https://archive.org/details/balladofthinmani0000unse/mode/1up
[2]https://archive.org/details/balladofthinmani0000unse/mode/1up
[3]Ballad Of A Thin Man In Search Of Ryan Larkin. Course Technology. 2008. p. 68. ISBN 978-1-59863-560-7.
[4]https://share.google/EFryEQCtFkcKCAxnc
[5]https://share.google/LI25rF7uH5McbzF0U
[6]https://en.wikipedia.org/wiki/Ryan_Larkin?wprov=sfla1
[7]https://en.wikipedia.org/wiki/Street_Musique#%3A%7E%3Atext%3DStreet_Musique_won_the_Grand%2CFilm_Festival_of_Animated_Films.?wprov=sfla1
[8]https://www.awn.com/animationworld/animation-pimp-ryan
[9]https://www.awn.com/animationworld/animation-pimp-ryan
[10]https://www.awn.com/animationworld/animation-pimp-ryan
[11]https://en.wikipedia.org/wiki/Ryan_Larkin?wprov=sfla1
[12]https://en.wikipedia.org/wiki/Ryan_Larkin?wprov=sfla1